|
Proces powstawania wolnych rodników tlenowych jest procesem fizjologicznym, związanym z oddychaniem. Wolne rodniki to pojedyncze atomy lub cząsteczki (grupy atomów) o dużej reaktywności, wywołanej obecnością na zewnętrznej orbicie pojedynczego, niesparowanego elektronu. Obdarzone są ładunkiem ujemnym i dążą do połączenia z cząsteczką dodatnią, a przebieg tej reakcji łączenia cząsteczek nazywamy utlenianiem. Efektem takiego działania może być uszkodzenie DNA oraz błon komórkowych. Obecnie uważa się, że może to stanowić początek różnych chorób, a także wpływać na sam proces starzenia się organizmu.
Źródłem wolnych rodników może być:
- nieprawidłowa dieta z dużą ilością tłuszczów zwierzęcych powodująca zintensyfikowanie procesów neutralizacji toksyn w wątrobie,
- nikotyna,
- zanieczyszczone środowisko – woda, gleba, powietrze,
- pestycydy, herbicydy, metale ciężkie, konserwanty chemiczne,
- promieniowanie słoneczne,
- promieniowanie RTG i elektromagnetyczne – monitory, kuchenki mikrofalowe, wszelkie urządzenia elektryczne,
- stres,
- stany zapalne w organizmie.
Wolne rodniki prowadzą do przyspieszenia procesów starzenia się organizmu, destrukcji materiału genetycznego zawartego w DNA, a także powstawania wielu poważnych schorzeń.
Są to, m.in.:
- choroby układu krążenia,
- zapalenia i zwyrodnienia stawów,
- zwyrodnienia plamki żółtej siatkówki,
- zaburzenia przemiany materii (otyłość, cukrzyca),
- choroby nowotworowe.
Zdarza się jednak, że pod wpływem szkodliwych czynników dochodzi do powstania stresu oksydacyjnego.
Stres oksydacyjny to nadprodukcja aktywnych form tlenu w stosunku do możliwości antyutleniających komórki, która spowodowana może być wszelkimi procesami zaburzającymi komórkowe spalanie tlenu. Zdrowy organizm wytwarza wolne rodniki tlenowe celowo w niewielkich ilościach fizjologicznych. Są one niezbędne w mikroskali działania pojedynczych komórek odpornościowych.
Jednakże rodniki wytworzone w nadmiernej ilości niszczą tkanki ustroju, w tym struktury komórkowe i tkankowe - fosfolipidy, białka, tłuszcze, kwasy nukleinowe (DNA). Stres oksydacyjny przyspiesza „zużywanie się” fizjologicznego zasobu antyoksydantów i prowadzi do niewydolność mechanizmów osłonowych.
Najskuteczniejszą bronią w walce z wolnymi rodnikami są zatem antyoksydanty, które działają w następujący sposób:
- mogą oddawać wolnym rodnikom elektron, aby ustabilizować cząsteczkę i zahamować reakcję łańcuchową powstawania nowych,
- neutralizują wolne rodniki przez łączenie się z nimi, co powoduje powstawanie nowego i trwałego związku chemicznego,
- pośredniczą w reakcjach wolnych rodników z innymi związkami w celu utworzenia bezpiecznej i stabilnej cząsteczki,
- hamują proces utleniania metali (Fe, Cu, Hg, Pb),
- eliminują i/lub zastępują uszkodzone cząsteczki, które nie nadają się do naprawy,
- usuwają substancje szkodliwe, które powstały w wyniku działania wolnych rodników.
Inną grupą, mającą duży wpływ na zdrowie i urodę, są polifenole. Wśród produktów spożywczych, których skład i prozdrowotna rola została dość dobrze poznana, są dwa napoje: czerwone wino i herbata. Uważa się, że głównymi składnikami aktywnymi są w obu przypadkach związki typu polifenoli, aczkolwiek z innych grup. Dobrze jest wiedzieć, że jedna filiżanka herbaty zawiera aż 50-100 mg związków polifenolowych.
Z antyoksydacyjnym mechanizmem działania polifenoli związana jest ich rola w zapobieganiu wielu chorobom cywilizacyjnym m.in. miażdżycy, a więc chorobom serca i układu krążenia, degeneracyjnym chorobom układu nerwowego, nowotworom, otyłości. Co także jest niezwykle istotne, również z estetycznego punktu widzenia, antyoksydanty zmniejszają procesy degeneracyjne w komórkach i spowolniają starzenie się organizmu. Lista chorób, do których powstawania przyczyniają się wolne rodniki, liczy obecnie ponad 100 pozycji.
Polifenole ponadto powstrzymują rozwój bakterii odpowiedzialnych za powstawanie płytki nazębnej, a więc zmniejszają ryzyko próchnicy, paradontozy oraz... likwidują nieświeży oddech.
|
